Hallac-ı Mansur 858 yılında Tur şehrinde doğmuş, 857-922 yılları arasında yaşamış, İran'lı, sufi bir yazardır. Çok fazla pamuğu çok kısa sürede atabildiğini gören kişilerce kendisine Hallac (pamuk atan) lakabı verildiği rivayet edilmektedir. Tam adı Ebu el-Muğiz el-Hüseyn ibn Mansur el-Hallac'tır. Halk arasında ona Hallac-ı Mansur veya Hasin (Hüseyin) Mansur Hallac denilmiştir.
Genç yaşta Kur'an'ı ezberlemiş ve evlendikten sonra Hac ziyaretinde bulunmuştur. Abbasi hakimiyetinde olan Bağdat'ta yaşamıştır. Hocası Cüneyd-i Bağdadi'dir ve Hallac-ı Mansur'un yaşantısında onun büyük etkileri olmuştur.
Tasavvuf bilginlerince şehit veli olarak nitelendirilen Hallac-ı Mansur, Kadı Ebu Yusuf'un "Sen kimsin?" sorusuna cevap olarak Ene'l Hak yani "Ben Hak'ım" demiştir. Bunun üzerine Hallac-ı Mansur önce kamçılanıp, sonra bedeni dilim dilim kesilip, kellesi bedeninden ayrılarak yakılmıştır. Bu infaza tüm halk zorunlu katılmak ve taş atmak üzere çağrılmıştır.
Peki Ene'l Hak sözünün temeli nedir? Bu bir inanç, dünya görüşü ya da felsefe midir?
Bu görüşün bir tasavvufi görüş olduğunu söyleyebiliriz. Ahmet Fevzi Yüksel'e (*) göre tarikattaki amaç tasavvuf, tasavvuftaki amaç ise Allah'a erişme yolunda el-Hallac'ı anlayabileceğimiz. Allah'a erişim için iki yol bulunmaktadır:
Fenâ yolu, Abdulkadir Geylani Hazretlerinden başlayıp, Muhiddin-i Arabi'ye kadar uzanan evliyanın yolunu kapsar. Temelinde "Allah'ın varlığı dışında varlıkların, kendine ait bir varlığı yoktur" düşüncesi yani Allah'ın dışında bir hiçliğin varlığı söz konusudur. En büyük sözcüsü Endülüs'te doğup büyüyen Muhyiddin İbn Arabi ile ortaya çıkan Vahdet-i Vücut ise varlığın birliğidir. Bu öğretiyi Anadolu'ya (Konya, Aksaray, Kayseri, Malatya, Sivas) taşımıştır. Anadoludaki en önemli temsilcilerinden birisi Yunus Emre'dir. Bu görüşün temelinde ise hem Allah'ın varlığını hem O'nun yarattıklarının varlığını kabul etmek yatar. Çünkü Allah yaratandır ve O'nun yarattığı hiçlik değildir. Hem tanrının varlığı hem kulların yaratılmışlığı söz konusudur. Yunus Emre'nin "Yaradılanı severiz yaradandan ötürü" sözü de onun bir bakıma hem yaradanın varlığının hem yaradılanın varlığının görüşünü, yani vahdet-i vücut görüşünü göstermiyor mu? Varlığın birliği" ya da "varlıkların birliği" olarak geçen Vahdet-i Vücut bu noktada Tanrının varlığının paylaşılmışlığı gibi algılanmamalıdır. Panteizm'deki (Tümtanrıcılık, doğatanrıcılık) gibi doğanın tüm varlıklarının, tanrının bir parçası olduğu görüşü nedeni ile tanrının parçalanması değildir bu. Her şeyin bütünlüğü, birliği yani tekliğidir. Vahdet-i vücut'a karşı da eleştiriler artmış ve vahdet-i şuhud görüşü ileri sürülmüştür. Bu konuya girmeyeceğim.
Biraz kafamız karışıyor da olabilir. Ama şöyle özetleyebiliriz. Birinci öğreti Allah'ın varlığı ve onun dışında hiçbir şeyin var olmadığı bu nedenle bireyin kendi başına hiçliği ve bu nedenle de varlığını tanrı olarak açıklaması, ikinci öğreti ise Allah'ın varlığı ve onun yarattıklarının varlığı, bunların birliğidir.
Hallac-ı Mansur'un Allah'a ulaşma yolu birinci yoldur. Onun "Ben yokum (hiçim)", "Ben Hak'ım (Tanrıyım)" sözü bu sebepledir.
O'nun bazı sözleri:
O'nla ilgili bazı rivayetler:
O'nun bazı eserleri:
(*) Bu yazının hazırlanmasında Ahmet Fevzi Yüksel'e ait şu (veya şu'na bakılabilir) yazıdan yararlanılmıştır. Kaynaklar, referanslar dışındaki yazı veya görüşler bana aittir. Not olarak şunu da ekleyeyim ki benim yaklaşımım ve araştırdıklarımdan anladıklarımı yazışım olduğu gibi kabul edilmemeli, araştırılmalı ve tartışılmalıdır. Bu ön yaklaşım ile okunmalıdır.
"Cüppemin altında Allah'tan başkası yoktur" diyen Cüneyd-i Bağdadi'nin öğrencisinden de "Ene'l Hak" lafı beklenir zaten.
Güzel yazı, ancak tarihi hikayesi biraz eksik olmuş gibi :)
Yazı güzel fakat biraz uzak geldi bana. Birşey eksik ama ne? ne? ne?....bulamadım:)
dünyanın en güsel kızı olmak kolay deel. Zira bir yerden veriyor bir yerden alıyor yaratıcı balans içün.
Sustum :)
@redingot, mansur un ölümü için fetva verem yukarıdaki ebu yusuf kişisi, ebu hanife nin öğrencisi olan imam ebu yusuf mudur?
@MUSTASIM BILLAH, öncelikle yazıyı irdeleyerek okuduğun ve önemli bir noktaya değindiğin için teşekkür ediyorum.
Yazıyı hazırlarken şuradan yararlandığımı belirtmiştim. Orada Kadı Ebu Yusuf'un El-Hallac'a "Sen Kimsin?" diye sormasından söz ediliyor. Wikipedia da yer alan Ebu Yusuf'un yaşadığı yıllar ile Hallac'ın yaşadığı yıllar farklı. Bu nedenle bu soruyu soramaz. Bu kişi Ebu Hanife'nin öğrencisi Kadı, İmameyn Ebu Yusuf olamaz. Yazıyı hazırlarken dikkat ettiğim bu nokta yazıyı etiketlendirme (linkleme) sırasında gözümden kaçtı.
Yorumun üzerine biraz araştırdım ve bu kişinin Baş kadı Ebu Ömer (Ümer) Muhammed bin Yusuf el Hammadi olduğunu buldum. Bu zat, Hallac'ın zındıklık suçlaması ile idam edilmesi cezasını onaylayan, Maliki mezhebinden birisidir. Daha çok Ömer El Hammadi olarak bilinmektedir.
İki Yusuf da kadıdır ve benzer coğrafyada yaşamış olup, mezhepleri farklıdır.
Şurada Kadı Yusuf (El Hammadi) ile Hallac arasında geçenleri işleyen bir sahnenin yazıları bulunmaktadır.
Ayrıca bu konuyla ilgili buraya ve şuraya bakılabilir.
Burada da vermiş olduğum kaynaklardaki yazılar konuyla ilgili detaylar içermektedir. Dikkatimi çeken Hallac'ın bir sözünü daha eklemek istiyorum. O ölümü bir gerçek değil değişim olarak görmektedir. Sözü ise şudur: "Beni öldürün. Beni öldürün, yaşamım ölümümde, ölümüm yaşamımdadır."
“Efendim! Bu fakir, bu gibi sözleri dinlemeye dayanamıyorum. Elimde olmıyarak, Fârûkî damarım kabarıyor. Bunlardan, islâmiyete uygun bilgiler çıkarmaya vakit bırakmıyor. Böyle sözleri söyleyen kimse, ister şeyh Kebîr-i Yemenî olsun, ister şeyh Ekber-i Şâmî olsun, hiçbirini duymak istemiyorum. Bize Muhammed-i Arabînin buyurduğu sözler lâzımdır. Muhyiddîn-i Arabînin ve Sadreddîn-i Konevînin ve Abdürrezzâk-ı Kâşînin sözleri lâzım değildir. [Çünkü, bu büyük Velîlerin bazı kelimeleri tevile muhtaçdır. Tevil, muhtelif mânalar içinden şeriate uygun olanı seçmektir. Bunu herkes yapamaz.] Bize (Nass) lâzımdır. (Fuss) [yâni Füsûs kitabı] lâzım değildir. Fütûhât-i Medeniyye varken, (Fütûhât-i Mekkiyye) kitabına bakmayız. Hak teâlâ, Kur'an-ı kerimde, gaybı bildiğini söyliyerek kendini övüyor. (Âlim-ül-gayb) olduğunu bildiriyor. (Hak teâlâ gaybı bilmez demek), çok çirkin, pek iğrenç bir sözdür. Doğrusu, Hak teâlâya inanmamaktır. Gayb kelimesi, başka şeyi de göstermektedir demek, insanı bu alçaklıktan kurtaramaz. Ağızlarından çıkan sözün büyüklüğünü, kulakları duymuyor. İslâmiyete uymıyan böyle sözlerle ne demek istediklerini keşke bilseydim. Hallâc-ı Mensûr (Enel Hak) dedi ise ve Bâyezîd-i Bistâmî (Sübhânî) dedi ise suçlu olmaktan kurtulabiliyorlar. Kendilerini hâl kapladığı zaman, şü'ûrları, akılları örtülmüş iken, söylemişlerdir. Fakat, bunların sözleri, hâl bildirmiyor. Bir ilim, bilgi anlatıyor. (Bu kelimenin tevil edilmesini istemiştim) demeleri, onları suçlu olmaktan kurtarmaz. Böyle kelimelerin tevili makbûl değildir. Çünkü, yalnız sekr hâlinde söylenmiş olan uygunsuz sözlerden, başka şey anlamaya çalışılır. Aklı başında olan kimsenin sözünden başka şeyler anlamaya çalışılmaz. Böyle şeyler söyliyen kimse, eğer (Melâmet) yolunu tutarak, kendini herkesin gözünden düşürmek istemiş ise, bu da çok çirkin ve utanılacak birşey olur. İnsanları kendinden soğutmak, yanından kaçırmak için, yapılacak çok şey vardır. Bunları bırakıp da, kâfir olmaya yaklaşmaya ne lüzûm vardır? “(mektubat-i rabbani'den)
@redingot, ayrıntılı cevabınız için teşekkür ederim. ebu yusuf denince akla direk imameyn geliyor. ama onun daha erken dönemlerde yaşadığını da hatırlar gibiydim, o yüzden bir karışıklık olmasın diye, doğrusunu öğreneyim dedim. sağol. hem cevap hem de bu güzel yazı için.
İmam rabanni vahdet-i vücud olayını tenkit etmiş küfür saymıştır.
Ama aynı imam rabbani Maddesel dünya geçici bir mertebe olmadığı gibi his vehim algılar derecesinde yaratılmıştır. Dışarıda (hariçte) ise yüca zat'ın kendisinden başka bir şey de yoktur.
Netice Kuranda mahluk ve varlık ikiye ayrılır ve
Tek ve Mutlak varlık Allahtır
muhkem ayeti ile varlık mertebesinde Allah'ın zatından başka bir şey olmadığı belirtilmiştir.
Ayrıca yer gök ve ikisi arasındaki tüm yaratılışların inceliğini anlatılırken tüm bunları da kapsıyarak Allah'ın kullarını uyardığı şu ayetler mecazi olarak bakmayınca bu gerçek neo'nun matrix'de ki uyanışındaki şaşkınlık gibi ayen beyan olan bir gerçektir.
- Dikkat edin dünya hayatı aladatıcı bir meta (hayal) başka bir şey değildir.- Andolsun, sen bundan gaflet içindeydin; işte Biz de senin üzerindeki örtüyü açıp-kaldırdık. Artık bugün görüş-gücün keskindir
İlgili ayetlerde bu gerçeğin sırrını vermektedir.
Bu konuyu günümüzdeki hlogram evren teorisi ve agısal duyularımız ile öğrendiğimiz birikimleri en iyi açıklama ve belgeselleri ile ortaya koyan Bilim Araştırma vakfıdır.
MADDENİN ARDINDAKİ SIR
http://www.maddeninardindakisir.com/
Ayrıca sitede bu konuyla ilgili hazırlanmış olan çok kaliteli bir belgesel filmde mevcut
Belgeseller
He bu sitedeki görüşlerin ardından bilim araştırmaya itirazlar gelmiş olacakki, Hallac-ı Mansur ve Ene'l Hak konusu adı altında iki ana görüş olarak sunulan bu yazıdaki Vahdet-i Vücud olayı için ise onlar' da şu başlığı açmış
Mevlananın yunus emreye gelip bu konular üzerine arif tarif gerekmez iken uzun uzun heycanla anlatması üzerine, yunus'un şu tepkisi ile verdiği söz imza niteliğindedir.
Heeey mevlanam sözü niye uzatırsın
Ete kemiğe büründük yunus diye göründük...
the end :) ben yunusa bayılıyorum ya
her devrin hallacı mansurları ve kadı yusuflar olur. onlar olmak önemli değil, onları görebilimek ve "hem zaman" içerisinde anlayabilmek.
pillinetwork sitelerine yorum ekleyebilmek ve daha fazlası için, üye olun ya da giriş yapın.