hafif.org

Bir zamanlar bizler pek heves etmiştik Japonlar gibi olmaya, ekonomimizde JAPON MODELİ'ni uygulamaya...
1984 yılında, dönemin başbakanının ( ki kısaca TÖ olarak tanınır kendisi ) o günlerde JAPON MODELİ'ne yönelik tartışmalar başlattığı anımsanacaktır. Türkiye Cumhuriyeti Devleti'nin kuruluşundan beri uygulanan "devletçi" ekonomi politikalarının ( gerçekteyse özel sektörü korumacı ve teşvik edici politikaların) yetersiz olduğu gerekçesiyle, bir seçenek olarak bu kavram ortaya atılmıştı. Konuyla ilgili araştırmalar yapıldı, kitaplar yazıldı. Bu kitaplardan biri olan Bursalı gazeteci İsmet BOZDAĞ'ın yazdığı bir kitapçıkta, yazarın bir sorumluluk örneği olarak değindiği, ama "Japon Mucizesi" gerçekleştirme düşleri kuranları hüsrana uğratabilecek bir bölüm var ki o bölümde; 1962 yılında Amerikan FORD VAKFI'nın düzenlediği sempozyum nedeniyle Türkiye-Japonya üzerine yapılan araştırmaların sonucunda ulaşılan bulguların yer aldığı bölüm ( gerçi Türkiye'nin böyle bir mucizeyi gerçekleştiremeyeceği yargısıyla bitmektedir ) ki Özal'ın ardılı olarak değerlendirilebilecek bugünün "liberal ekonomi" uygulama girişimlerinin de toplumumuzun sosyo-ekonomik yapısının dışlanmaması gerekliliğini ortaya koyuşuyla uyarıcı bir işlev görmektedir.
Türkiye'ye ilişkin tüm araştırmalarda genellikle yapıldığı gibi burada da Osmanlı geçmişimiz soyutlanmadan konuya yaklaşılmaktadır. Vurgulanan özelliklere gelince, kitapçıkta şunlara yer verilmiş:
-Japonlar "nedeni" ele alıp, biz teknolojileşelim diyorlar. Osmanlılar'sa "sonucu" ele alıp, Batılılaşalım diyorlar.
-Japonya kalkınmasını 20.yüzyıl başına dek iç kaynaklar, diğer bir deyişle; vergilerle karşılamış. Vergiler sonucu köylüler sıfır gelire sahip olmuş ki bu da kalkınmanın nelere malolduğunun somut bir göstergesidir. Osmanlı'da aşar vergisi var, vergiler yetersiz, birikim yok, cari harcamalar bile dış borçlanmayla sağlanıyor. Borçlanma Batı etkisi ve çıkarıyla birleşiyor. Düyun-u Umumiye'ye kadar gidiyor.
-Japonya insan gücüne çok önem veriyor, dışarıya ( Batı'ya ) yetiştirilmek üzere adam gönderiyor, büyük ölçüde Batılılaşma'sını bu güce dayandırıyor. Osmanlı da Batı'nın dış görünüşünü, biçimsel yapısını getiriyor, teknolojisini değil.
-Japonya'da yerli kaynaklara dayanma var, 20.yüzyıl başına değin, Japonya'da yabancı firmalar kurdurtulmamış. Osmanlı'daysa yerli firmalar kurdurtulmamış.
Cumhuriyet yönetimi böyle bir yapıyı almasına karşın, 1929'da Dünya ekonomik bir bunalım yaşarken, ülkemiz ayakları üzerinde durmayı başarabilmiştir. Ama sonraki gelişmeler bizi hergün yeni bir ekonomik model arama aşamasına getirmiştir. Anımsanırsa; Japon Modeli'nden sonra Brezilya Modeli'ni, Güney Kore Modeli'ni tartıştık. Bugünlerde de AB'nin ekonomik kriterlerine uyma ve 21. yüzyıl kapitalizmine yetişme savaşı veriyoruz/vermeye çabalıyoruz. Yalnız burada unutulmaması gereken önemli bir konu var; her ülke kendi gerçeğini yaratır. Örneğin; Japon halkının yetişmesinde geçerli olan moral değerler, özellikle de "eğitimde Japon modeli" incelenirse; bu ekonomik başarının nasıl gerçekleştirildiği daha iyi anlaşılır.
Japon gencinin; ÖLMEDEN ÖNCE DERSİNİ ÇALIŞ ilkesiyle yetiştirildiği ve Japon toplumunda çalışmanın gerçek anlamda bir ibadet olarak değerlendirildiği gözönüne alınırsa, günümüz Türkiyesi'nin toplumsal yapısıyla böyle bir başarıyı yakalamak şöyle dursun, düşlemek bile olanaksızdır.
"Herşey satılık" anlayışıyla ülkeyi pazara çıkaran yönetenler/egemenler; kar yağdı, sis çıktı, mafya bastı diye kapatılan okullar...
Bu gidişle kalkınmak şöyle dursun, yerinde saymayı bile beceremeyecek gibiyiz...