Bir gökcismi ile gözlemci ya da bu gökcismi ile onu aydınlatan güneş arasına başka bir gökcismi girdiğinde, söz konusu cismin, gözlemcinin bulunduğu yere göre geçici olarak gözden kaybolması durumuna “tutulma” denir. Güneş'in aydınlattığı Yer’in gölgesi, uydusu Ay'ın üzerine düştüğünde Ay tutulması, Yer ile Güneş’in arasına giren Ay'ın, Yer üstüne gelen Güneş ışınlarını engelleyerek geçici bir karanlığa uol açması durumunda ise Güneş tutulması meydana gelir.
Bu açıklama farkı, Ay tutulması ile Güneş tutulması arasındaki bir nitelik farkını yansıtır. Ay, parlak göründüğünde Güneş tarafından aydınlatılmaktadır; bu tutulma anında Ay, Yer’in yansıttığı gölge içine girer ve kısmen ya da tam karanlık olur. Bu anda, Ay’a doğru dönük olan yarıkürede bulunan her gözlemci için olay aynı anda olur ve görünümü aynıdır. Buna karşılık Güneş kendi kendine parlar ve tutulma anında Ay tarafından örtülür ama, parlamayı sürdürür. Yalnızca bazı gözlemciler Ay’ın gölgesi içinde bulunurlar. Tam bir Ay tutulması, onu gören herkes için tamdır; bundan farklı olarak tam bir Güneş tutulması, ancak çok az sayıda gözlemci için tamdır. Diğerleri için parçalı (kısmi) tutulma gerçekleşmektedir, daha başkaları için ise hiç tutulma gözlenmez.
Eğer bir Güneş tutulması, Yer'in hiçbir yerinden tam tutulma olarak görünmüyorsa, buna parçalı tutulma denir. Ay tutulması yalnızca bir karşı konum (dolunay) anında, Güneş tutulmasıysa bir kavuşma konumu (yeniay) zamanında olur. Aynı yörünge düzlemi tutulumda olsaydı, yukardaki koşullar tutulma için yeterli olacak, bir kavuşum ayında iki tutulma meydana gelecekti. Ama durum böyle değildir. Ay yörüngesi tutulum düzlemiyle yaklaşık 5 derecelik bir açı yapar ve bu tutulumu düğüm adı verilen karşıt iki noktada keser. Demek ki bir tutulma olması, yani Yer, Ay ve Güneş’in hemen hemen düz bir doğru üstünde bulunmaları gerekir.
Gölge konisi, Güneş’in (S) aydınlattığı bir gökcismi (T) tarafından düşürülen gölgedir. COD gölge konisinin OT uzunluğu, benzer OTC ve OSA üçgenlerini dikkate alarak kolaylıkla hesaplanır ve
OT = (TS x TC) / (SA - TC)
elde edilir.
Ay tutulması durumunda , T gökcismi Yer ise ve Yer yarıçapının değeri R olarak alınırsa, Güneş yarıçapı 109R ve Yer-Güneş uzaklığı 23400R’dir; OT, R’ye bağlı olarak yaklaşık 217R değerindedir. Yer ile Ay arasındaki uzaklığın yalnızca, ortalama 60R olduğu bilinmektedir; demek ki Ay tutulması olasıdır.
Bir Güneş tutulması durumunda, T gökcismi Ay’sa, gölge konisinin uzunluğunun yaklaşık 58R olduğu benzer biçimde gösterilir. O halde, bir Güneş tutulması olanak dışı gibi görünmektedir. Ama hesaplama, yalnızca ortalama bir değer olan 60R uzaklığıyla yapılmıştır ve bazı kavuşma konumlarında, gölge konisinin tepesi Yer’in yüzeyinde dar bir şeridi süpürebilir. Yer, Ay’dan büyük olduğundan, hiçbir zaman uydusunun gölge konise tümüyle giremeyecek ve aynı anda tüm bir yarıküre için tam tutulma asla olmayacaktır.
Güneş yeryüzündeki bir bölgeden parlak bir halka olarak gözlenirse, buna halkalı tutulma denir (bu bölge için). Belli bir yer için Güneş tutulmasının süresi hiçbir zaman 8 dakikayı geçmez.
Bu tutulmalar yararsız değildir. Ay tutulmasının başlıca getirisi, Ay’ın gölgeye çok yakın bölgesini aydınlatan ışınların geçtiği Yer atmosferinin incelenmesidir. Tutulmalar Ay yüzeyini fiziği, özellikle de ısı iletkenliği açısından incelemeye ortam sağlar. Ay tutulmaları, Yer’in, tutulmanın görülebilir olduğu her yarıküresinden gözlenebilir, oysa Güneş tutulmalarında çoğu kez çok pahalı olan gözlem gezilerinin düzenlenmesi gerekir. Ama Güneş’in tam tutulmaları gökbilimcilere, Güneş’in günlük gözlemlerinden elde edemedikleri gerekli verileri sağlar; Güneş renkküresinin ve tacın Güneş’ten çok büyük uzaklıklara kadar incelenmesi mümkün olur. Yıldızlardan çıkan ışınların, Güneş’in çekim alanındaki sapmasının (bağıllık kuramında öngörülen sapma) ölçülmesini de sağlayan bu tutulmalardır.
Bir tam Güneş tutulması anında Güneş’in görülebilen kısmı yalnızca çevresindeki ışık haresidir (korona). Koronanın özel cihazlar olmadan görülebildiği tek an işte bu tutulma anıdır, astronomlar bu anı yakalayabilmek için çok uzun mesafeler katederler. Koronanın incelenmesi Yer'i etkileyen radyoaktif güneş rüzgarlarının analizine olanak sağlar. Tam Güneş tutulması yılda bir veya iki kez olur, ama böyle bir tutulmayı görme şansımız çok azdır. Bunun nedeni, hem çok küçük bir bölgeden görülebilmesi hem de yalnızca birkaç dakika sürmesidir. Tabii seyahat etmeyi seven Tutulma Avcıları'ndansanız dünyayı gezerek hepsini gözlemleyebilirsiniz.
1 Ağustos 2008 Tam GÜNEŞ Tutulması
En yakın tam Güneş tutulması 1 Ağustos 2008 tarihinde Arktik Kanada, Grönland, Svalbard & Frans Josef Land, Rusya (Noyaya Zemlya, Nadym, Central Siberia, Novosibirsk), Çin-Rusya-Mongolya kesişimlerinde, Çin-Mongolya kesişimlerinde ve Çin’de (Wuwei, Xian) bölgelerinden gözlemlenebilecektir.
22 Temmuz 2009 Tam GÜNEŞ Tutulması
Bir de bel tutulması vardır ki, çok fenadır...
hamiş: Gece gece yazınızın yorumsuzluğundan yüz bulup cıvıyıverdik, affediniz :)
hamiş: Halk arasında dutulmada dendiği hafiften görülmektedir.
Devcileyin bir güzellik karşısında, Nutku Tutulur insanın. Ağzı aralanır hafiften, şaşkınlık çehrede dile gelir.
hamiş: Antalya'ya (07) sevgiler :)
Kalb Tutulması ise, bir muhattab gönlün bulunarak, gönüller arasına görülmez bir yol döşenmesi ertesi oluşur. Eylem, tüm cereyanı ile içine çeker tutulmaya kapılan her iki kazazedeyi.
Ben heyecanla akıl tutulması için kimin resmini koyacağını merak ediyorum @Proksima :)
Kapatılır kapıları Obruk'un, başlatılır havzada Su Tutulması. Akan suya dalar Su İşleri'nin çilekeş emekçileri, asude izlerler tutulmayı.
Ekmek parasına İşe Tutarlar garibanları. Tutuldukları paralarsa daha yiyemeden, Bel Tutulma tedavisi için hekimlerin ellerinde.
Öncesinden kapılır mekanlarda masalar, sade en lüksünde değil hem, salaş yemekhanelerinde dahi memleketin...Masalar Tutulur hafiften, özelleşir kamusal yerler.
:)
Hatun kişi; düne kadar sarkastizme övgüler düzeceğim deyu ortalığı velveleye verip, insanlara man kafa, angut kafa misali bir ilkokul talebesinin dahi yaratıcı bulmadığı için zikretmeye tenezzül etmeyeceği hakaretleri yönelten sen değilmişin gibi yazmışsın...
Üstelik, kelamların bilimsel olmadığından dem vurup, kişisel sözlerin ertesi iki üç google araklaması, okumadan kopyaladığın Astronomik Tutulma konularını ihtiva eden link dahi paylaşmamışsın...Eee, ne perhiz ne lahana turşusu. Laf ola beri gele...Tutarsızlık bir dağ ise, az evvel bayrağını bu dağın Everestine diktin Clicia yaratığı...sabah sabah hiç güleceğim yoktu, ilahi. :) Allah da seni güldürsün.
Bundan sonra bilimsel yazıları okurken bir de abdest alayım öncesinde istersen. Lanet olsunmuş :) Görende, engizisyonu kurduk, bilimadamlarını darda sallandırıyoruz zannedecek...Ha ha ha...(İlyas Salman gülüşü/Uygulanışı; derin bir nefes almanın akabinde 57dBA'lık bir kuvvetle nefes 0.3 Hz'lik periyotlarda salınır, tutulur, salınır, tutulur ve şol eylem sırasında gözlerinin içerileri dahi tebessüm ederek muhattabın şaşkın yüzüne bakılır, muhattab kahkaha kaynağının 1 metre karşısında olmalıdır, kahkaha kaynağı duruma göre değişebilmektedir.)
Akıl Tutulması
Clicia x DİYOR Kİ, (7 saat önce)
Fuck. Bilimsel bir yazinin icine BOYLE edilebilirdi ancak. Lanet olsun!
Saatlerdir tek yorum düşmeyen bilimsel vedahi edimsel yazının içeriğine dair bir kelam dahi yazmaya tenezzül etmeyip, hezeyanlar içerisinde kıvranan bir dimağın, biz miskinin yazdıkları ertesi yazı sahibinden af da dilenmesine rağmen, bizzat yazarın tepkisini dahi bilmeden/beklemeden kraldan çok kralcı üniformasını giymesine ve amigo misali saçma bir söyleme bürünmesine Akıl Tutulması denilmektedir. Tutulma, "yorumlar hiç bilimsel değil"in argo şekilde ifade edilmesi ertesi(FUCK'lar felan), bu uyarıda bulunanın kelamınının devamında blog yazısının içeriğine dair bir kaç söz dahi sarfedememesi ile enkaza varan boyutlarda zihinsel hasarı gizleyecek bir ironi sunar okura
(mevcut ironi, kelamların Hafif misal yarı şaka&yarı ciddi bir ortamda yapılmasının tahayyülü sonrası tavan yapmaktadır zira bilimsel argümanlar ihtiva eden benzer bloglar ve kimi makara yorumlardan şol sitede yüzlerce örnek bulunması taktir edersiniz ki işten bile değildir, iyiki de değildir).
hamiş: Sevgili Tentana, yorumlar için özür dilerim, kişisel hırslarını alakalı alakasız bir yerlere yamama telaşesi içerisinde kıvranan bir şahsa cevap vermek gerekiyordu, sizden bu günlük kontenjanımızı doldursak da yine mazur görmenizi rica ediyorum...Affediniz. Kimsenin burda akademik bir paper yazma zorunluluğu yok, akademik yorumlama zorunluluğu da...Siz de bilimselmiş değilmiş öyle bir baskı hissetmeden devam ediniz lütfen güzel yazılarınıza...
Kelamın su olup aktığı demlerde, Not Tutulması gerçekleşir de, zamana meydan okur havada uçuşan her bir söz. Notlarla yazıya tutunurlar hançerelerden süzülen biçare anlamlar.
Gök cismi tutulmasına en benzeşendir Defter Tutulması. Her bir yıl tutulur, yıllara göre değişiklik arzederler. Her bir ayrı senede, ayrı güzellikte tutulur defterler. İçerisi silme rakam, silme kelime...
klavye ve maus tutulması da var
Margitha ve Richard gibi
Zaman tutulması..
Geçmeyen vakitler ya da zaman sarsıntısı, kabullenemeyişler
imkan olsada ağustosdaki tutulma için Rusya'ya gidebilsek keşke. 29 mart 2006'da ki güneş tutulmasını Antalya'dan gözlemleme şansım olmuştu. Tam tutulma anı çok garipti, o hissi bir daha tatmak isterim! (insanlar böyle tutulma avcısı oluyor galiba..)
http://www.tutulmaavcilari.org/
http://www.tutulmaavcilari.com/
bunların belki yüzlerce yabancı versiyonlarıda var, şimdilik türkiye'den bildiğim topluluklar bunlar tutulma avcılarıyla ilgili. haklarında bildiğim birşeyde bazısı bu işi profesyonel olarak eğitimini aldığı için yapıyor bazısı ise sadece zevkten hobi olarak boş zamanlarında amatörlüğüne yapıyor.
thecrux DİYOR Kİ, (07 Temmuz 2008 07:36)imkan olsada ağustosdaki tutulma için Rusya'ya gidebilsek keşke. 29 mart 2006'da ki güneş tutulmasını Antalya'dan gözlemleme şansım olmuştu. Tam tutulma anı çok garipti, o hissi bir daha tatmak isterim! (insanlar böyle tutulma avcısı oluyor galiba..)
hımm
pillinetwork sitelerine yorum ekleyebilmek ve daha fazlası için, üye olun ya da giriş yapın.
