hafif.org

Forbes dergisi geçtiğimiz hafta Dünya'daki amerikan doları milyarderlerinin listesini açıkladı. Listede imzamı süsleyen Bill Gates 12. kez birinci sırada yer alıyor ve 50 milyar dolara yakın serveti olduğu belirtiliyor. Bu rakam 12.7 trilyon dolar olan ABD Gayri Safi Milli Hasıla (GSMH)'sının %0.4'ünü oluşturuyor. Listenin
bir alt sırasında ise gene 40 milyar dolar ile başka bir Amerikalı var. Bu da hemen hemen ABD GSMH'sının %0.4'üne takabül eden bir rakam. Kabaca 300 milyonluk ABD'de tüm yıllık gelirlerin %1'i sadece 2 kişiye ait.

Zengin olmak insan varlığını kapital (sermaye) üzerine kurmuş yeni yüzyılın de facto sistemi olan kapitalizmde hemen her kişinin hayali. Pek tabi böyle bir anlayışta dünya üzerindeki her metanın, tanrının verdiklerinden sizin ürettiklerinize kadar, bir ederi var. Dünya'da dolaşan toplam sermayeden bu ederlerden kendimize pay çıkartıp, "paralılar" listesinde yerimizi almaya çalışıyoruz.

Ancak bu sistem o kadar çarpık bir hal almaya başladı ki, sermaye'nin ederi, metaların ederlerinden garip bir şekilde daha öteye geçti. Biraz daha açık anlatmaya çalışırsam, insanları binlerce yıl refaha götürecek bir fikriniz olacağına, birikmiş biraz paranız olsun, "paralılar" listesindeki yerinizi çok daha hızlı tırmanışa geçirtebiliyorsunuz.

Laf havada kalmasın diye belirgin bir örnek vereyim malum milyarderler listesinden. Listenin üçüncü sırasındaki Carlos Slim Helu bu sene servetine 6 milyar doları, sadece sattığı şirket hisseleri ve aldığı hisselerin değer yükselişi ile sahip olmuş. Zaten forbes'in açıklamalarına baktığımızda, listelerdeki değişimleri borsa yükselişlerine bağladığını da görebiliyoruz.

Para parayı çeker lafını boşuna söylememiş atalarımız. Pek tabi listede sıfırdan bir servet yaratanlar da var. Fakat liste sürekli büyüyor, hem uzunluğu hem toplam servet bazında.

Türk'ler olarak biz de yerimizi aldık tabi çarpıklıkları suratımıza çarpan bu listede. Benim bu yazıyı yazma sebebim de bu, yoksa elalemin parası züürt olan bendenizin çenesini yormuyor henüz.

Forbes listeyi ülkeler bazında da ayırmış. GSMH sırasında dünya'da 17. olan ülkemiz malum listeye milyarder sokma sırasında 8. sırada. Türkiye bu sıra ile dünyadaki GSMH sırasında, 8. olan İtalya'yı (12.), 7. olan Fransa'yı (11.) ve 11. olan İspanya'yı gerisinde bırakmış. En ilginci olarak da Türkiye GSMN sırasında 2. olan Çin'in bile 8 sıra önünde. Hem de saydığım bu ülkelerden en az 7 milyarder fark ile.

Türkiye'den olan milyarderlerin toplam mal varlıkları 31.5 milyar doları geçiyor. Bu rakam 551 milyar dolar olan GSMH'nın %6'sını oluşturuyor. Pek tabi bu birebir bir karşılaştırma olmasa bile bu rakam gelir dağılımındaki adaletsizliğin, dengesizliğin ya da ne derseniz deyin bozukluğunu gözler önüne seriyor. Bu rakam Türkiye nüfusunun 3 milyonda birinin GSMH'nın %6'sına dahip olduğunu kabaca gösteriyor.

Bu noktada asıl sorumlunun kim olduğunu da kestirmek kolay değil, sistemin kendisi mi sorun, yoksa insanların değer yargılarının değişmesi mi, yoksa sermayeyi yönetenlerin sorumsuzluğu mu, uzun uzun tartışılabilir. Ancak ortadaki acı gerçek içinde bulunduğumuz sosyal sorunların sebeplerinden birisi ve belki de en önemlisi.

Belki nesillere aktarılsa bile kuruşuna bile dokunulmayacak hesaplarda bekleyen paralar dururken, çalışsa bile ancak karnını doyurabilecek, hatta belki onu bile yapamayacak milyonlar var. Dünya genelinden Türkiye özeline indiğimizde esasında çoğu finans sektöründe olan bu Türk milyarderlerinin bankacılıktan, gelişmiş hiçbir ülkede görülmeyecek derecede büyük oranda riski yatırıma göre çok daha az olan faiz kazancı ya da ticaret (ithalat) ile edindiğini görüyoruz. İki şekilde de istihdamı dolayısıyla ülke refahını baltalayan bu gidişe de dur diyen bir hükümet senelerdir ülkenin başına gelmiş değil. Böyle bir yönetim var mı bu bile tartışılır.

Malesef bu noktada sürekli geriye doğru gidiyoruz. Cari açık denilen şeyi ağzına sakız etmiş tüm ekonomistlerin söylediği gibi bu durum sürdürülebilir değil, Türkçe'si ile gelecek yıllarda sosyal ya da ekonomik bir kriz kapıda. Acı olan şey ise bir kriz esnasında kendi koruma, sağlık vs. önlemlerini almış olanların ülkesinde bu şahısların etkilenmeyeceği, olan biten Türkiye'ye olacak. Başbakanlık'ın kapısında KDV indirimi gibi sadece sırtlarından finansal yükleri kaldırmak için sıraya geçenlerin ülkesinde olacak bunlar. Ya da insanların özünde satın aldığı tek şey olan enerjinin, yabancılara satışına sadece yabancı sermayedarların ülkeye para soktuklarında ondan nemalanacaklarını bildikleri için ağızlarını açıp bir kere bile kelam etmemiş olanların ülkesinde olacak. Türkiye denilen şeyin aslında Aralık ayında ağzını açıp asgari ücret kaç milyon olacak diye bekleyenlerin oluşturduğunu unutarak, belki de yoksayarak.

Doğrusu bu yazıyı, sadece medyada (sahipleri de bu listenin içinde olduğundan belki) bu listede Türk'lerin sayısının artmasını çok güzel bir şeymiş gibi gösterilmesinden dolayı yazdım. Kazın ayağını nacizane fikirlerimde bir nebze göstermek için. Artık bizi tehdit etmeye başlayan bu sorunları kapımıza bir kilit daha takarak, apartmanlarımıza kamera taktırarak çözemeyeceğimizi çok iyi anlamamız gerekiyor. Gene ne varsa atalarımızda var, ne demişler: Biri yer bir bakar kıyamet ondan kopar. Ve o kıyametin kopmasına tedbir almadığımız takdirde ramak kaldı.

(yazıdaki rakamlar, CIA World Factbook, wikipedia.org, fortune.org ve bir kaç diğer web sitesinden alınmış olup, doğruluklarını teyit etmek pek mümkün değildir. Ancak biraz olsun doğruluk payları vardır elbet.)